اگه توی بازار کار میکنید و چک مدتدار میگیرید، حتماً اسم «راسگیری» به گوشتون خورده. توی این مقاله، به زبان ساده و با مثال عددی، دقیق توضیح میدیم راسگیری چک یعنی چه، فرمولش چیه، و وقتی چند چک با هم دارید چطور باید حساب کنید.
راسگیری چک یعنی چه؟
راسگیری (یا راس گرفتن) چک یعنی چکی که تاریخ سررسیدش هنوز نرسیده رو، قبل از موعد، نقد کنید. شرایطگذار (صراف) در ازای این کار، بابت روزهایی که تا سررسید مونده، بخشی از مبلغ چک رو بهعنوان سود کم میکنه و بقیهی پول رو نقد بهتون میده. البته این معنی بازاری راس گیری هست. در ادبیات تخصصی حسابداری، اصطلاح «راسگیری» گاهی به معنای دیگری هم به کار میره — یعنی پیدا کردن یک تاریخ سررسید مشترک برای چند سند مختلف. اون مفهوم کمی فرمولیتره و توی مقالهی بعدی جداگانه بهش میپردازیم. چیزی که توی این مقاله توضیح میدیم، همون کاربرد رایج و روزمرهی این اصطلاح توی بازاره
چرا اصلاً به راسگیری نیاز داریم؟
فرض کنید یک مغازهی لوازم خانگی دارید و بابت فروش یک یخچال، ۳ فقره چک از مشتری گرفتید — هر کدوم یک ماه فاصله دارن. حالا برای خرید جنس جدید، همین امروز پول نقد لازم دارید. دو راه دارید:
- صبر کنید تا هر چک سر موعدش برسه (که ممکنه چند ماه طول بکشه)
- چکها رو همین حالا پیش شرایطگذار ببرید و نقدشون کنید — که همین کار «راسگیری» است
مشکل اصلی اینجاست: محاسبهی دستیِ دقیق این سود، با تعداد روز واقعی و نرخ بهره، کار سادهای نیست. یه اشتباه کوچیک میتونه چند صد هزار تومن به ضررتون تموم بشه.
فرمول پایه راسگیری یک چک
برای یک چک تنها، فرمول به این شکله:
مبلغ کسرشونده = مبلغ چک × نرخ بهره روزانه × تعداد روز تا سررسید
مبلغ دریافتی = مبلغ چک − مبلغ کسرشوندهنرخ بهره روزانه هم از تقسیم نرخ بهره ماهانه بر عدد ۳۰ به دست میآد.
مثال عددی
یک چک ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ تومانی دارید که ۴۵ روز تا سررسیدش مونده، با نرخ بهره ماهانهی ۳٪:
نرخ روزانه = ۳٪ ÷ ۳۰ = ۰.۰۰۱
مبلغ کسرشونده = ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۰.۰۰۱ × ۴۵ = ۴۵۰,۰۰۰ تومان
مبلغ دریافتی = ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ − ۴۵۰,۰۰۰ = ۹,۵۵۰,۰۰۰ تومانیعنی اگه همین چک رو امروز پیش شرایطگذار ببرید، بهجای ۱۰ میلیون، ۹,۵۵۰,۰۰۰ تومان نقد میگیرید.
وقتی چند چک با هم داریم چه میشود؟
تا اینجا فرمول برای یک چک تنها بود. اما اگه چند چک با مبالغ و تاریخهای مختلف داشته باشید (دقیقاً مثل مثال مغازهی بالا)، باید هر چک رو جدا جدا با همین فرمول تنزیل کنید و در آخر جمع بزنید — که در بخش بعد یک نمونهی کاملشو میبینید.
یک نکتهی جالب: میشه بهجای اینکه هر چک رو جدا حساب کنید، یک عدد میانگین («روز راس») پیدا کرد که خلاصهی همهی چکها با همه. این موضوع (و مفهوم «تاریخ مبنا» که پایهی این محاسبهست) یه کم فرمولی تره و بهزودی توی یک مقالهی جداگانه کامل توضیحش میدیم.فعلاً برای محاسبهی روزمره، همون روش «هر چک را جدا حساب کن و جمع بزن» کاملاً کافیه
جدول مثال کامل با اعداد واقعی
فرض کنید از یک مشتری، بابت فروش یک کالا، ۳ فقره چک با این مشخصات گرفتید (نرخ بهره ماهانه ۳٪ برای همه):
| چک | مبلغ | روز تا سررسید | مبلغ کسرشونده | مبلغ دریافتی |
|---|---|---|---|---|
| چک ۱ | ۱۵,۰۰۰,۰۰۰ | ۲۰ روز | ۳۰۰,۰۰۰ | ۱۴,۷۰۰,۰۰۰ |
| چک ۲ | ۲۵,۰۰۰,۰۰۰ | ۵۰ روز | ۱,۲۵۰,۰۰۰ | ۲۳,۷۵۰,۰۰۰ |
| چک ۳ | ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۸۰ روز | ۸۰۰,۰۰۰ | ۹,۲۰۰,۰۰۰ |
- جمع مبلغ اسمی سه چک: ۵۰,۰۰۰,۰۰۰ تومان
- جمع مبلغی که نقد میگیرید: ۴۷,۶۵۰,۰۰۰ تومان
- جمع سودی که شرایطگذار میگیرد: ۲,۳۵۰,۰۰۰ تومان
میبینید چکهایی که سررسیدشون دورتره (مثل چک ۳ با ۸۰ روز)، نسبت به مبلغ اسمیشون، کسر بیشتری میخورن — چون شرایطگذار مدت بیشتری باید صبر میکرد تا پولش رو پس بگیره.
چطور با کاراچک در چند ثانیه حساب کنیم
محاسبهی دستی این جدول برای ۲-۳ چک شاید سخت نباشه، ولی وقتی تعداد چکها بیشتر میشه یا تاریخها نامنظمان، احتمال خطای انسانی بالا میره. برای همین راسگیر آنلاین کاراچک ساخته شده — کافیه مبلغ، تاریخ مبدأ، تاریخ سررسید و نرخ بهره هر چک رو وارد کنید، بقیهش رو خودش حساب میکنه؛ چه یک چک باشه چه دهها چک با هم.
این ابزار کاملاً رایگان و آنلاین است، هم از دسکتاپ هم از موبایل در دسترسه، و نیازی به نصب اپلیکیشن جداگانه نداره. اگه دوست دارید همین الان با اعداد واقعی چکهای خودتون امتحان کنید، سری به راسگیر آنلاین کاراچک بزنید.