خیلی از کاسبها این دو کلمه رو بهجای هم استفاده میکنن، و حق هم دارن — چون این دو مفهوم خیلی به هم نزدیکان و از یک منطق ریاضی مشترک میان. اما یک فرق کلیدی دارن که وقتی بدونیدش، دیگه هیچوقت گیج نمیشید. توی این مقاله با یک مثال ساده نشون میدیم فرقشون دقیقاً کجاست.
تنزیل چک یعنی چه؟
تنزیل یعنی نقد کردن زودهنگام یک چک تنها پیش شرایطگذار (صراف)، قبل از رسیدن سررسیدش. شرایطگذار بابت روزهایی که تا سررسید مونده، بخشی از مبلغ چک رو بهعنوان سود کم میکنه و بقیه رو نقد بهتون میده.
فرمول
مبلغ کسرشونده = مبلغ چک × نرخ بهره روزانه × تعداد روز تا سررسید
مبلغ دریافتی = مبلغ چک − مبلغ کسرشوندهمثال
یک چک ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ تومانی با ۴۵ روز تا سررسید، نرخ بهره ماهانه ۳٪:
مبلغ کسرشونده = ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۰.۰۰۱ × ۴۵ = ۴۵۰,۰۰۰ تومان
مبلغ دریافتی = ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ − ۴۵۰,۰۰۰ = ۹,۵۵۰,۰۰۰ تومانتنزیل، همیشه دربارهی یک ابزار مالی مجزا (یک چک) و رسیدن به پول نقد همین امروزه.
راسگیری یعنی چه؟
راسگیری وقتی به کار میاد که چند چک با مبالغ و تاریخهای مختلف دارید و میخواید بدونید مجموعشون از نظر ارزش، امروز چقدره — یا حتی میخواید یک تاریخ واحد پیدا کنید که انگار همهی چکها توی همون یک روز سررسید شدن. برای توضیح کاملتر این مفهوم با فرمول و مثال، مقالهی راسگیری چک چیست؟ رو بخونید.
پس فرق اصلی کجاست؟
فرق اصلی این دو، در «چیستی»شونه — یکی یک مکانیزم محاسباتیه، اون یکی یک تکنیک تصمیمگیری:
| تنزیل | راسگیری | |
|---|---|---|
| چیه؟ | مکانیزم/فرمول کسر سود برای نقد کردن زودهنگام | تکنیک پیدا کردن یک تاریخ یا مبلغ واحد معادل چند چک |
| روی چند چک اعمال میشه؟ | روی هر چک، تنها یا در کنار چند چک دیگه | فقط وقتی حداقل دو چک دارید معنا داره (میانگین گرفتن از «یک» چیز بیمعنیه) |
| هدف نهایی | رسیدن به پول نقد امروز | یکسانسازی سررسید چند تعهد مالی |
نکتهی مهم: این دو رقیب هم نیستن، مکمل همان. وقتی چند چک رو با هم پیش شرایطگذار میبرید تا راسگیری کنید، پشت صحنهی این محاسبه، از همون فرمول تنزیل برای تکتک چکها استفاده میشه. به زبان ساده: تنزیل، ابزاریه که راسگیری با کمکش کار میکنه.
یک مثال کنار هم
فرض کنید بابت فروش یک کالا، این ۳ چک رو گرفتید (نرخ بهره ماهانه ۳٪):
| چک | مبلغ | روز تا سررسید |
|---|---|---|
| چک ۱ | ۱۵,۰۰۰,۰۰۰ | ۲۰ روز |
| چک ۲ | ۲۵,۰۰۰,۰۰۰ | ۵۰ روز |
| چک ۳ | ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ | ۸۰ روز |
روش اول: تنزیل تکتک
هر چک رو جدا حساب میکنیم و جمع میبندیم — همونطور که در مقالهی «راسگیری چک چیست» با جزئیات کامل نشون دادیم:
جمع مبلغ نقدی سه چک (بعد از کسر سود هرکدوم) = ۴۷,۶۵۰,۰۰۰ تومانروش دوم: راسگیری (تاریخ واحد)
بهجای نقد کردن، فقط میخوایم بدونیم این سه چک، انگار توی چه تاریخی، با هم سررسید میشن. برای این کار، میانگین وزنی روزها رو حساب میکنیم:
میانگین وزنی روز = (۱۵M×۲۰ + ۲۵M×۵۰ + ۱۰M×۸۰) ÷ ۵۰M = ۴۷ روزیعنی از نظر مالی، انگار بهجای این سه چک، یک چک ۵۰,۰۰۰,۰۰۰ تومانی با سررسید ۴۷ روز دیگه دارید. این عدد («۴۷ روز») همون چیزیه که به آن «تاریخ راس» میگن — موضوعی که با جزئیات کاملتر (و یک نکتهی فنی مهم دربارهی «تاریخ مبنا») در مقالهی بعدی راجع بهش صحبت میکنیم.
کدامیک را کِی استفاده کنیم؟
- فقط یک چک دارید و میخواید همین امروز نقدش کنید؟ → فقط تنزیل لازمه، بحث راسگیری اصلاً مطرح نیست.
- چند چک دارید و میخواید همه رو با هم نقد کنید؟ → راسگیری انجام میدید، که برای هر چک از فرمول تنزیل استفاده میکنه.
- چند چک دارید و فقط میخواید یک تاریخ سررسید واحد براشون پیدا کنید (بدون نقد کردن)؟ → باز هم راسگیری، ولی اینبار برای مقاصد حسابداری یا توافق با طرف حساب، نه لزوماً برای گرفتن پول نقد.
در هر سه حالت، کافیه از راسگیر آنلاین کاراچک استفاده کنید — چه یک چک وارد کنید چه چندتا با هم، همون فرمول تنزیل بهطور خودکار پشت صحنه اجرا میشه. کاملاً رایگان، آنلاین، و بدون نیاز به نصب اپلیکیشن.